Ebeveyn danışmanlığı

Bir bakışta

• Ebeveyn danışmanlığı, anne ve babalarla yapılan, çocuğun gelişimine, davranışlarına ve aile içi düzene odaklanan görüşmelerdir.
• Çoğu görüşmede çocuk bulunmaz; odak, ebeveynlerin evde uygulayabileceği yöntemlerdir.
• Küçük çocuklarda pek çok davranış sorunu, ebeveyn danışmanlığıyla belirgin biçimde azalır.
• Danışmanlık “kusurlu ebeveyn” anlamına gelmez; zorlanan her aile için değerli bir destektir.

Kimler için?

Ebeveyn danışmanlığı, çocuğunuzla ilgili bir konuda zorlandığınızı, aynı tartışmaların döngü hâlinde tekrarlandığını ya da ne yapacağınızdan emin olamadığınızı hissettiğiniz her durumda yararlı olabilir. En sık başvuru nedenleri şunlardır:

• Öfke nöbetleri, ağlama krizleri, vurma ya da ısırma
• İnatlaşma, söz dinlememe, sürekli “hayır” deme
• Uykuya geçişte zorluk, gece uyanmaları, ebeveynin yatağında uyuma
• Yemek seçme, sofrada uzun süren mücadeleler
• Tuvalet eğitimi sorunları, alt ıslatma
• Kardeş kıskançlığı ve kardeşler arası kavgalar
• Ekran süresi konusunda çatışmalar
• Kreşe ya da okula uyum güçlükleri
• Ayrılık kaygısı ve korkular
• Boşanma, taşınma, yeni kardeş gibi aile değişiklikleri
• Dikkat eksikliği, otizm ya da kaygı tanısı almış bir çocuğa evde nasıl destek olunacağı

Danışmanlıkta neler yapılır?

Çocuğunuzu anlamak

İlk adım, çocuğunuzun gelişim dönemini, mizacını ve davranışlarının ardındaki ihtiyaçları anlamaktır. Örneğin iki yaşındaki bir çocuğun “hayır” demesi, bağımsızlık arayışının doğal bir parçasıdır. Dört yaşındaki bir çocuğun yeni kardeşinin doğumundan sonra yeniden alt ıslatması, ilgiye duyduğu ihtiyacın bir göstergesi olabilir. Davranışların anlamını kavramak, ebeveynlerin daha sakin ve etkili tepkiler vermesini sağlar.

Davranış zincirini çözmek

Zorlayıcı davranışlar çoğu zaman belirli bir düzen içinde ortaya çıkar: Bir tetikleyici, bir davranış ve ardından gelen bir sonuç. Örneğin markette şeker istenir, verilmeyince ağlama başlar, ağlama büyüyünce şeker alınır. Bu durumda çocuk, ağlamanın istediğini almanın bir yolu olduğunu öğrenir. Danışmanlıkta bu zincirler birlikte incelenir ve değiştirilebilecek halkalar belirlenir.

Somut yöntemler öğrenmek

Danışmanlıkta ebeveynlere şu gibi yöntemler kazandırılır:

• Olumlu ilgi: Çocuğu iyi bir şey yaparken yakalamak ve somut biçimde övmek.
• Özel zaman: Her gün kısa ama kesintisiz, çocuğun yönettiği bir oyun zamanı ayırmak.
• Etkili yönergeler: Kısa, net, olumlu dille ve göz teması kurarak yönerge vermek.
• Seçenek sunmak: “Kırmızı mı mavi pijama mı giymek istersin?” gibi sınırlı seçeneklerle çocuğa kontrol hissi vermek.
• Planlı görmezden gelme: Zarar vermeyen dikkat arayışı davranışlarını görmezden gelip uygun davranışlara ilgi göstermek.
• Mola: Kural ihlallerinde kısa, sakin ve öngörülebilir bir mola uygulamak.
• Tutarlılık: Kuralları her gün ve her iki ebeveyn tarafından aynı biçimde uygulamak.

Rutinleri düzenlemek

Küçük çocuklar öngörülebilirlikle güven duyar. Sabah hazırlığı, yemek, banyo ve yatma saatleri için tutarlı rutinler oluşturmak, pek çok çatışmayı kendiliğinden azaltır. Resimli rutin çizelgeleri, çocuğun sırada ne olduğunu bilmesini kolaylaştırır.

Kendi duygularınızı yönetmek

Bir çocuğun öfke nöbeti karşısında sakin kalabilmek kolay değildir. Danışmanlıkta ebeveynlerin kendi yorgunluk, öfke ve kaygı duygularıyla baş etme yolları da konuşulur. Sakin kalabilen bir ebeveyn, çocuğuna duygularını düzenlemeyi en iyi biçimde öğretir.

Yaşa göre sık konuşulan konular

Görüşmeler nasıl planlanır?

İlk görüşmede ailenin sizi en çok zorlayan konuları, çocuğun gelişim öyküsü ve evdeki günlük akış konuşulur. Ardından birkaç somut ve ulaşılabilir hedef belirlenir. Sonraki görüşmelerde bu hedeflere yönelik yöntemler öğrenilir, evde denenir ve sonuçları birlikte değerlendirilir. Görüşmeler başlangıçta haftada bir ya da iki haftada bir yapılır; ilerleme sağlandıkça seyrekleşir.

Gerekli durumlarda çocukla da tanışılır ya da ebeveyn ile çocuğun birlikte katıldığı aile temelli tedavi görüşmeleri planlanır.

Anne ve baba birlikte gelmeli mi?

Anne ile babanın aynı odada, aynı anlatımı dinlemesi büyük avantaj sağlar. Çocuklar, ebeveynleri arasındaki farklılıkları çok çabuk fark eder; bir ebeveynin “hayır” dediği şeyi diğerinden almaya çalışabilir. Ebeveynlerin ortak bir tutum geliştirmesi, çocuğun neyin beklendiğini anlamasını kolaylaştırır. Ayrı yaşayan ebeveynlerle ayrı görüşmeler de yapılabilir. Çocuğun bakımında önemli rol oynayan büyükanne, büyükbaba ya da bakıcı gibi yetişkinler de gerektiğinde sürece dahil edilebilir.

Tanı almış çocukların ebeveynleri için

Dikkat eksikliği, otizm, kaygı bozuklukları ya da tik bozuklukları gibi tanılar almış çocukların ebeveynleri için danışmanlık, tedavinin ayrılmaz bir parçasıdır. Bu görüşmelerde tanının çocuğun günlük yaşamındaki yansımaları, evde uygulanabilecek özel yöntemler ve okulla iş birliği konuşulur. Örneğin DEHB'li bir çocuk için ödev saatlerinin düzenlenmesi ya da otizmli bir çocuk için görsel programların hazırlanması.

Ebeveynlik ve suçluluk duygusu

Pek çok ebeveyn, çocuklarının yaşadığı güçlükler nedeniyle kendini suçlar. “Kreşe erken mi başlattık?”, “Ona yeterince vakit ayırmadık mı?”, “Fazla mı sert davrandık?” Bu sorular çok doğaldır; ancak suçluluk duygusu çözüm bulmayı zorlaştırır. Danışmanlıkta geçmişe değil, bugünden itibaren neler yapılabileceğine odaklanılır. Mükemmel ebeveyn yoktur; “yeterince iyi” bir ebeveyn olmak, çocuğun sağlıklı gelişimi için yeterlidir.

Örnek bir zorluk, market krizi

Dört yaşındaki bir çocuk markette şeker istiyor, “hayır” yanıtını alınca yere yatıp ağlamaya başlıyor. Ebeveyn utanıyor, çevredekilerin bakışlarını hissediyor ve sonunda şekeri alıyor. Danışmanlıkta bu durum adım adım ele alınır: Markete girmeden önce kuralın kısa ve net biçimde söylenmesi, çocuğa markette yapabileceği küçük bir görev verilmesi, kural hatırlatıldıktan sonra ağlamanın sakin bir şekilde görmezden gelinmesi ve kriz bittiğinde çocuğun sakinleşmesinin övülmesi. Birkaç hafta tutarlı uygulama, bu tür krizlerin belirgin biçimde azalmasını sağlar.

Ekran süresi, gerçekçi kurallar

Ekran kullanımı, bugün ailelerin en sık zorlandığı konulardan biridir. Danışmanlıkta yasaklar yerine gerçekçi kurallar üzerinde durulur: yemek masasında ve yatmadan önceki bir saatte ekransız zaman, ekran süresinin çocukla birlikte önceden belirlenmesi, ekranın ödül ya da susturma aracı olarak kullanılmaması ve ebeveynlerin de bu kurallara uyması. İki yaşından küçük çocuklarda ekranın görüntülü aile görüşmeleri dışında kullanılmaması önerilir.