MOXO dikkat testi

Çocuğunuz için test nasıl görünür?

Çocuğunuz bilgisayarın karşısına oturur ve kulaklığını takar. Ekranda sırayla farklı resimler belirir. Ondan istenen tek şey, belirlenen hedef resmi gördüğünde bir tuşa basması, diğerlerinde ise elini tuştan uzak tutmasıdır. Kulağına zaman zaman sesler gelir: bir kuş cıvıltısı, uzaktan bir konuşma, bir telefon zili. Ekranın kenarlarında hareketli küçük görüntüler belirip kaybolur. Bütün bunlar on beş dakika kadar sürer. Randevu öncesinde Ankara çocuk psikiyatristi ana sayfasındaki uzman tanıtımlarını inceleyebilirsiniz.

Çocukların çoğu testi bir bilgisayar oyunu gibi algılar; ama renkli efektler, puanlar ya da ödüller yoktur. Bu sadelik bilinçli olarak seçilmiştir: Dikkat güçlüğü yaşayan çocuklar, en çok sıkıcı ve tekrarlayan görevlerde zorlanır.

Arka planda neler kaydedilir?

Çocuk tuşa bastıkça ya da basmadıkça program her tepkiyi ve zamanını kaydeder. Bu kayıtlar dört ayrı başlıkta özetlenir:

• Dikkat: Hedef resim ekrana geldiğinde çocuğun bunu fark edip tepki verebilmesi. Sınıfta öğretmenin söylediği bir yönergeyi kaçırmamaya benzer.
• Zamanlama: Tepkinin doğru anda gelmesi. Çok aceleci ya da çok geç tepkiler, sınıfta sorulan bir soruya erken atılmaya ya da yanıtı geciktirmeye benzer.
• Dürtüsellik: Hedef olmayan resimlere de tuşa basma eğilimi. Düşünmeden yanıt vermeye, sırasını bekleyememeye karşılık gelir.
• Hareketlilik: Görevle ilgisi olmayan, gereksiz ve tekrarlı tuşlamalar. Sırada kıpırdanmaya, ellerin ve ayakların durmamasına benzer.

Her başlıktaki sonuç, aynı yaş ve cinsiyetteki çok sayıda çocuğun sonuçlarından oluşturulmuş karşılaştırma verilerine göre değerlendirilir.

Sesler ve görüntüler neden var?

Bir çocuğun dikkatini sessiz bir odada toplayabilmesi ile kalabalık bir sınıfta toplayabilmesi aynı şey değildir. MOXO testinin bazı bölümlerinde hiç çeldirici yoktur, bazılarında yalnızca sesler, bazılarında yalnızca görüntüler, bazılarında ise ikisi birden vardır. Böylece çocuğun hangi tür uyaranla daha çok dağıldığı ortaya çıkar. Bu bilgi, yalnızca tanı için değil, sınıfta ve evde yapılacak düzenlemeler için de yol gösterir.

Test öncesi kontrol listesi

• Önceki gece çocuğunuzun olağan saatinde uyumasına özen gösterin.
• Test saatinden önce hafif ve olağan bir öğün yesin.
• Gün boyu kola, çay, enerji içeceği ve çikolatalı süt gibi uyarıcı içeceklerden uzak dursun.
• Gözlük kullanıyorsa yanında getirsin.
• Okul çıkışında çok yorgun olduğu saatler yerine dinlenmiş olduğu bir zaman seçin.
• Testten önce çocuğunuza “Bilgisayarda dikkatini ölçen kısa bir görev yapacaksın; doğru ya da yanlış diye bir not almayacaksın” deyin.

İlaçlı mı, ilaçsız mı?

Çocuğunuz dikkat eksikliği için ilaç kullanıyorsa, test gününde ilacın alınıp alınmayacağı testin amacına göre belirlenir. İlk değerlendirmede çoğu zaman ilaçsız uygulama tercih edilir. Tedavinin etkisini görmek istendiğinde ise ilaçlı ve ilaçsız sonuçlar karşılaştırılabilir. Bu karar mutlaka önceden hekiminizle konuşulmalı; ilaç kendi başınıza kesilmemelidir.

Raporu birlikte okumak, üç örnek profil

MOXO raporu her çocukta farklı bir tablo çizer. Aşağıdaki örnekler, raporun günlük yaşamla nasıl ilişkilendirildiğini göstermek içindir:

1. Hızlı başlayıp yorulan çocuk: İlk bölümlerde neredeyse hiç hata yapmaz, son bölümlere doğru hedefleri kaçırmaya başlar. Bu çocuk için uzun ödevlerin kısa parçalara bölünmesi ve sık molalar önerilir.
2. Seslere duyarlı çocuk: Sessiz bölümlerde başarılıdır, işitsel uyaranlar başladığında hataları belirgin biçimde artar. Bu çocuk için sınıfta kapı ve koridordan uzak bir yer, evde ise televizyonun kapalı olduğu bir çalışma köşesi yararlı olur.
3. Aceleci çocuk: Dikkat puanları iyidir ama hedef olmayan resimlere sık basar. Bu çocuk için sınavlarda soruyu iki kez okuma ve yanıtlamadan önce kısa bir duraklama alışkanlığı çalışılır.

Rapor, sonuç görüşmesinde hekimle birlikte, değerlendirmenin bütünü içinde ele alınır.

Testin söyleyemedikleri

MOXO, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu değerlendirmesine nesnel bir katkı sağlar; ama tanıyı tek başına koymaz. Bir çocuğun test performansını; o günkü yorgunluğu, kaygısı, görme ya da işitme sorunları, okuma güçlükleri veya testin ona ilginç gelip gelmemesi de etkileyebilir. Dikkat güçlüğü olan bazı çocuklar ise kısa ve düzenli bir test ortamında beklenenden iyi sonuç alabilir. Bu nedenle sonuçlar; klinik görüşme, gelişim öyküsü, öğretmen ve aile ölçekleriyle birlikte yorumlanır. Dikkat sorunlarıyla karışabilen kaygı ve öğrenme güçlükleri de ayrıca değerlendirilir.

Sonuçları sınıfa taşımak

Raporun en değerli yanlarından biri, öğretmenle paylaşılabilecek somut öneriler sunmasıdır. Ailenin izniyle hazırlanan kısa bir bilgilendirme notu, öğretmenin çocuğa nasıl destek olabileceğini anlamasına yardım eder: oturma yeri, yönergelerin veriliş biçimi, ödevlerin bölünmesi, sınavlarda ek süre gibi. Evde ise ödev saatinin düzenlenmesi ve dikkat dağıtıcıların azaltılması için ebeveyn danışmanlığı görüşmelerinde birlikte bir plan yapılabilir.

Tedavi sürecinde tekrar

Dikkat eksikliği tedavisi başladıktan sonra, örneğin ilaç tedavisinin dozunun doğru olup olmadığını anlamak için test yeniden uygulanabilir. İki sonuç arasındaki fark, aile ve öğretmen gözlemleriyle birlikte değerlendirildiğinde tedavi kararlarına yön verir.

Öğretmen ve aile formlarıyla birlikte

MOXO testi çoğu zaman öğretmen ve ebeveynlerin doldurduğu dikkat ölçekleriyle birlikte değerlendirilir. Bu formlar, çocuğun sınıfta ve evde haftalar boyunca gözlenen davranışlarını yansıtır; MOXO ise standart koşullarda yapılmış kısa bir ölçümdür. İkisi birbirini tamamlar. Örneğin öğretmen formunda belirgin dikkat sorunları bildirilen ama testte olağan sonuç alan bir çocukta, sınıf ortamındaki etkenler, öğrenme güçlükleri ya da kaygı daha ayrıntılı araştırılır. Hem formlarda hem testte güçlük görülen bir çocukta ise dikkat eksikliği olasılığı güçlenir.

Testten sonra çocuğunuzla konuşmak

Test bittiğinde çocuklar çoğu zaman “Nasıl yaptım?” diye sorar. Bu soruya bir not ya da başarı ölçüsüyle yanıt vermek yerine, onun çabasını takdir etmek en doğrusudur: “Uzun süre dikkatini vermeye çalıştın, bu kolay değildi.” Sonuçlar daha sonra hekimle birlikte konuşulduğunda, çocuğunuza da yaşına uygun bir dille anlatılabilir: “Test, senin en iyi nasıl çalışabileceğini anlamamıza yardım etti. Örneğin sessiz bir odada ödev yapmak senin için daha kolay.” Bu yaklaşım, çocuğun testi bir yargı değil, kendini tanımanın bir yolu olarak görmesini sağlar.

Testin evdeki hayata yansıması

Rapordan çıkan ipuçları, evdeki küçük değişikliklerle günlük yaşama taşınabilir: Ödev saatinde telefonların başka bir odada tutulması, çalışma masasının pencereden uzağa alınması, uzun görevlerin zamanlayıcıyla kısa bölümlere ayrılması ve her bölümün sonunda kısa bir hareket molası verilmesi gibi.